Juhani Pallasmaa: ออกแบบสถาปัตยกรรมผ่านประสาทสัมผัส

Juhani Pallasmaa เป็นสถาปนิกและนักคิดชาวฟินแลนด์ หนังสือ The Eyes of the Skin: Architecture and the Senses ของเขาวิพากษ์การออกแบบที่ให้น้ำหนักกับภาพที่มองเห็นมากเกินไป จนประสบการณ์ทางกายและประสาทสัมผัสอื่นถูกลดความสำคัญ

พื้นที่ไม่ได้ถูกรับรู้ด้วยตาเท่านั้น

ผู้ใช้สัมผัสอาคารผ่านอุณหภูมิ เสียงสะท้อน กลิ่น พื้นผิว น้ำหนักของประตู และจังหวะการเคลื่อนที่ ประสบการณ์เหล่านี้เกิดพร้อมกันและสร้างความรู้สึกว่าเรากำลังอยู่ที่ใด พื้นที่ซึ่งดูดีในภาพถ่ายจึงอาจไม่น่าอยู่ หากเสียงรบกวนสูง ผิววัสดุไม่น่าสัมผัส หรือแสงทำให้สายตาอ่อนล้า

แนวคิดแบบปรากฏการณ์วิทยาไม่ได้ปฏิเสธความงามทางสายตา แต่ขยายคำถามจาก “อาคารดูอย่างไร” ไปสู่ “ร่างกายรับรู้อาคารอย่างไร”

แปลงแนวคิดเป็นคำถามออกแบบ

ผู้ออกแบบสามารถใช้กรอบนี้ตรวจงานได้ตั้งแต่ระยะแรก:

• เสียงเปลี่ยนอย่างไรเมื่อเดินจากพื้นที่สาธารณะเข้าสู่พื้นที่สงบ
• มือสัมผัสวัสดุใดที่ประตู ราวจับ หรือที่นั่ง
• แสงธรรมชาติบอกช่วงเวลาของวันได้หรือไม่
• กลิ่นจากครัว สวน หรือความชื้นเดินทางไปทางไหน
• ทางเดินสร้างความคาดหวังก่อนเข้าสู่ห้องสำคัญอย่างไร

คำถามเหล่านี้ช่วยให้รายละเอียดที่มักถูกพิจารณาทีหลังกลายเป็นส่วนหนึ่งของแนวคิดหลัก

จากภาพแทนสู่ประสบการณ์จริง

ในยุคที่โครงการถูกสื่อสารผ่านภาพจำลอง งานออกแบบมีโอกาสถูกตัดสินจากมุมกล้องก่อนใช้งานจริง แนวคิดของ Pallasmaa จึงยังสำคัญ เพราะเตือนว่าสถาปัตยกรรมต้องรองรับร่างกาย ความทรงจำ และเวลา ไม่ใช่เพียงสร้างภาพที่สะดุดตา

การออกแบบด้วยประสาทสัมผัสไม่จำเป็นต้องเพิ่มวัสดุหรือเอฟเฟกต์จำนวนมาก บางครั้งแค่ควบคุมแสง เสียง ลม และผิวสัมผัสให้สัมพันธ์กัน พื้นที่ก็มีความหมายและน่าอยู่ขึ้นได้

ตัวอย่างของวัสดุที่เชื่อมสัดส่วนกับพฤติกรรมการใช้พื้นที่ อ่านต่อที่ เสื่อตาตามิกับสถาปัตยกรรมญี่ปุ่น

แหล่งอ่านต่อ: The Eyes of the Skin จาก Wiley