แนวคิดของ Georges Bataille กับการอ่านพื้นที่ทางสถาปัตยกรรม

Georges Bataille เป็นนักเขียนและนักคิดชาวฝรั่งเศสที่ทำงานข้ามพรมแดนของปรัชญา วรรณกรรม มานุษยวิทยา และเศรษฐศาสตร์ ความสนใจของเขาอยู่ที่ประสบการณ์ซึ่งระบบเหตุผลหรือกฎเกณฑ์ทั่วไปอธิบายได้ไม่หมด เช่น ข้อห้าม การเฉลิมฉลอง การสูญเสีย และการก้าวข้ามขอบเขต

ข้อห้ามและการข้ามพรมแดน

คำว่า transgression ในงานของ Bataille ไม่ได้หมายถึงการทำลายกฎอย่างไร้เหตุผล แต่ชี้ว่าการมี “ขอบเขต” ทำให้การข้ามขอบเขตมีความหมาย ข้อห้ามกับการละเมิดจึงพึ่งพากัน เรารับรู้ว่าพื้นที่หนึ่งศักดิ์สิทธิ์ เป็นส่วนตัว หรืออันตราย เพราะมีเส้นแบ่งและพิธีกรรมกำกับการเข้าออก

เมื่ออ่านผ่านสถาปัตยกรรม แนวคิดนี้ทำให้เราถามได้ว่า ใครมีสิทธิ์เข้าสู่พื้นที่ ประตูหรือรั้วสร้างพฤติกรรมแบบใด และเหตุใดบางกิจกรรมจึงถูกซ่อน ขณะที่บางกิจกรรมถูกนำมาแสดงในพื้นที่สาธารณะ

ส่วนเกินที่อยู่นอกประโยชน์ใช้สอย

Bataille ยังสนใจการใช้ทรัพยากรที่ไม่ได้มุ่งประโยชน์หรือการสะสมเพียงอย่างเดียว เช่น เทศกาล พิธีกรรม และการให้ สถาปัตยกรรมก็มีองค์ประกอบที่อธิบายด้วยประสิทธิภาพไม่ได้ทั้งหมด ไม่ว่าจะเป็นโถงขนาดใหญ่ อนุสาวรีย์ หรือพื้นที่ประกอบพิธี สิ่งเหล่านี้อาจทำหน้าที่สร้างความทรงจำ อำนาจ หรือความรู้สึกร่วมของชุมชน

แนวคิดนี้ไม่ได้แปลว่าความฟุ่มเฟือยเป็นสิ่งดีเสมอไป แต่ช่วยให้ผู้ออกแบบมองเห็นคุณค่าหลายแบบที่ซ่อนอยู่หลังคำว่า “ใช้งานได้”

ใช้ทฤษฎีอย่างระมัดระวัง

งานของ Bataille ไม่ใช่คู่มือออกแบบและไม่ควรถูกแปลงเป็นรูปทรงสำเร็จรูป คุณค่าของมันอยู่ที่การตั้งคำถามต่อสิ่งที่งานออกแบบมักถือว่าเป็นกลาง เช่น เส้นแบ่ง การควบคุม การมองเห็น และการใช้พื้นที่เกินความจำเป็น เมื่อใช้เป็นกรอบวิพากษ์ ทฤษฎีจึงช่วยให้นักออกแบบอธิบายผลทางสังคมและวัฒนธรรมของพื้นที่ได้ลึกกว่าการพิจารณารูปทรงเพียงอย่างเดียว

หากต้องการเปรียบเทียบกับกรอบที่เริ่มจากร่างกายและการรับรู้ อ่าน Juhani Pallasmaa: ออกแบบสถาปัตยกรรมผ่านประสาทสัมผัส

แหล่งอ่านต่อ: Georges Bataille จาก Routledge Encyclopedia of Philosophy